Ontvang de nieuwsbrief op regelmatige basis
natuurlijk is de realiteit complex en zit ze vol schaduwen en grijze tinten. Maar ook in elk leven moet men toch constant voor alles en nog wat keuzes maken, en dus 'zwart-wit' beslissen, met een 'radicaal' ja of een neen? Anders is men een eeuwige twijfelaar, en lukt er niets. Het klinkt mooi en idealistisch dat men "rekening moet houden met de stem van andersdenkenden, zonder er altijd aan toe te geven", maar hoe pas je dat in de praktijk bij één welbepaald onderwerp toe? "Ik heb een beetje naar u geluisterd, maar ik blijf toch bij mijn besluit"? Maar zelfs als men er een beetje rekening mee houdt, er komt een moment dat op de groene/rode knop moet gedrukt worden, zoals men in het leven beslissingen moet nemen. Dat is bij een stemming in het parlement over een wet niet anders dan bij een referendum, even zwart-wit. Waarom zouden 150 man dan wel exclusief en 'radicaal' mogen een eindbeslissing bij meerderheid nemen, en niet alle burgers rechtstreeks? Een referendum lokt juist een debat uit over één welbepaalde vraagstelling, waar men, net als parlementsleden, op het eind met ja of neen moet antwoorden.
De kernvraag is dus niet of er uiteindelijk ja of neen gestemd wordt, maar of dit ook kan en mag door 'het volk', rechtstreeks, voor duidelijk omschreven onderwerpen. Daarop zeg ik dus 'ja', ook al hebben de Ieren in een concreet geval om diverse redenen tegen het verdrag van Lissabon gestemd. Dat is hun goed recht, ook al zitten politologen met het probleem dat neen te duiden. Dat 'neen' zit dus ook vol schaduwen en grijze tinten.. maar is daarom nog geen reden om 'het referendum' als een mogelijkheid voor de burger om zijn mening te uiten af te schaffen, resp. het niet in te voeren. Referenda verhogen het aantal momenten waarop men ja of neen kan zeggen, en verbeteren dus de democratie. Het zijn als het ware zoveel extra 'overlegmomenten' en gelegenheden tot dialoog die je zo dierbaar zijn, bovenop de paar keren dat we 'globaal' bij verkiezingen ons gedacht kunnen zeggen. Zoals ik eerder schreef: een referendum vraagt vooraf gesprekken, een voldoende aantal die de vraagstelling nuttig vinden, eer ze kan voorgelegd worden. Een referendum ontstaat niet zomaar uit het niets, of is de zaak van één man die een gek ideetje heeft dat hij wel eens wil voorleggen aan iedereen. Elk argument tegen het instrument 'referendum' (waarbij er vele varianten bestaan, zie de literatuur) kan tenslotte evengoed tegen de parlementaire democratie gebruikt worden.
Tot slot stel je de vraag "Welke vragen en welk soort referendum ons uit de huidige impasse zouden verlost hebben?" Daar heb ik geen pasklaar antwoord op, daar zou ik wel wat langer moeten over nadenken en broeden (als je ziet hoe tegengesteld de analyse in verschillende kranten is, zal je daar wel begrip voor hebben, dat ik niet zomaar 'a la minute' één gepaste referendumvraag uit mijn mouw kan schudden die alles zou kunnen oplossen..). Wel wil ik in het algemeen stellen dat, indien er een langere referendumcultuur bestond in dit land, men over verschillende onderwerpen referenda had kunnen organiseren, die de huidige impasse wellicht hadden kunnen voorkomen. Want die crisis is geen plotse situatie van het moment, maar het gevolg van jarenlange keuzes en politieke beslissingen, waar de burger nooit rechtstreeks bij betrokken werd. Toch twee mogelijke voorbeelden: een vraag had b.v. kunnen zijn of men de inrichting van dit land op basis van art. 35 van de grondwet wel of niet ziet zitten (http://www.nieuwpierke.be/forum_voor_democratie/nl/node/141 ). Of een tweede: of men een federale kieskring wil invoeren. Duidelijke vragen, waar men gerust zwart-wit ja of neen mag op antwoorden, lijkt mij toch. En ze hadden wellicht ECHT de huidige impasse voorkomen!