Nieuw Pierke - Forum over democratie

Broederliefde, het kan toch schoon zijn. Luisteraars van De ochtend waren er donderdag getuige van toen Eric Van Rompuy langskwam. In mei 2008 schreef hij nog op zijn blog: 'Er is geen andere uitweg dan stemmen over BHV, het is de enige taal die de Franstaligen begrijpen.' Nu klonk het: 'Niemand heeft ooit gezegd dat er geen onderhandelde oplossing mag komen over BHV'.

Nu geeft Eric wel toe dat de aanwezigheid van zijn broer in de Zestien zijn revolutionaire gedachten getemperd heeft. Al helpt het wellicht evenzeer dat Leterme, die hem een ministerspost misgunde, daar niet meer zit.

Alleszins klonk zijn interview op Radio 1 als een echo van dat van zijn broer een dag eerder. Inclusief een opmerkelijke, maar weinig opgemerkte uitspraak over de bijzondere financieringswet, die de verdeling van de financiële middelen tussen de verschillende overheden in ons land regelt. Die moet volgens de premier niet dringend herzien worden. Onlangs verklaarden zowel Guy Vanhengel als Marianne Thyssen nochtans dat alleen zo'n herziening de federale budgettaire problemen kan oplossen. Het federale niveau zit financieel in slechte papieren, terwijl de deelgebieden alsmaar meer geld toegeschoven krijgen. Ten gronde zal de premier het wel eens zijn met zijn vice-premier en zijn partijvoorzitster, maar hij beseft wellicht dat een nieuw financieel evenwicht nu moeilijk haalbaar is.

Zo zijn de meeste Franstalige partijen niet meteen voorstander. Dat lijkt bizar, want wilden net zij het federale niveau niet versterken waar de Vlamingen het wilden uitkleden? Het ligt allemaal wat complexer. Het federalistische discours van sommige Franstalige politici heeft altijd wat hypocriete kantjes, maar voor Vlaamse partijen is het makkelijker om het federale niveau te herfinancieren ten koste van de deelstaten, gezien de gezondere situatie van de Vlaamse financiën.

Daarvoor moeten we terug naar de oorsprong van de financieringswet, in 1989. Franstalige politici vinden dat ze zich toen lieten rollen door de Toshiba-boys, de schrandere medewerkers van Dehaene die alle gevolgen van de complexe financieringswet simuleerden via nog complexere computermodellen. Philippe Moureaux was vergeten zich zo'n Toshiba aan te schaffen. Maar de Franstalige begrotingen werden in de jaren 1990 ook niet altijd goed beheerd. Dat men in tegenstelling tot Vlaanderen een apart budget behield voor gewest en gemeenschap hielp ook al niet. Dus waren Franstalige partijen al snel demandeur voor nieuwe middelen. Al in 1993, maar vooral in 2001.

Al ligt ook dat verhaal van homogene fronten iets complexer, want die vraag kwam binnen paars-groen vooral van Ecolo en PS, die meer wilden investeren in onderwijs. De PRL-FDF-MCC van Louis Michel was minder happig, omdat ze genoeg federaal geld wou overhouden voor háár prioriteit: de belastingvermindering. Uiteindelijk worden zowel veel extra middelen aan de gemeenschappen toegekend als substantiële belastingverlagingen doorgevoerd. Met gevolgen voor de federale kas.

Bovendien werden natuurlijk álle gemeenschappen geherfinancierd, ook de Vlaamse, die daar niet echt om vroeg. Daarom ook dat besturen (de voorbije jaren) en besparen (de komende jaren) op Vlaams niveau ondanks alles een pak makkelijker is dan op de andere niveaus. De Vlaamse regering draagt nu dan ook meer bij aan het wegwerken van het totale Belgische tekort door in 2011 al opnieuw een evenwicht te bereiken, maar dat is evenzeer een goede zaak voor de Vlaamse financiën.

Een herziening van de financieringswet zal dus uiteindelijk vooral middelen moeten overhevelen van Vlaanderen naar federaal en Brussel. In ruil willen Vlaamse partijen de deelgebieden financieel meer responsabiliseren. Niet onterecht, want nu kunnen gewesten en gemeenschappen vaak bijvoorbeeld onafhankelijk beslissingen nemen waarvan ze factuur rustig doorschuiven naar het federale niveau.

Maar ook dat zal geld kosten, dat de Franstalige deelgebieden in de huidige moeilijke economische situatie niet hebben. Zeker nu ze via het stabiliteitspact akkoord zijn gegaan om ook substantieel te besparen en zo aan het wegwerken van het totale tekort bij te dragen. Dat pact zou dan ook in gevaar komen bij een verregaande herziening van de financieringswet.

Maar het is vooral de politieke context van verschillende meerderheden op de verschillende niveaus die de zaken bemoeilijkt. Want partijen die enkel Vlaams of Franstalig besturen zullen minder geneigd zijn om hun eigen middelen te gaan afromen. Zeker sommigen onder hen die dat federale niveau eigenlijk willen afschaffen.

Verscheen op 19/10/2009 in De Standaard, in het kader van ‘Bruggen bouwen’, de tweewekelijkse column van Dave Sinardet op maandag.