Nieuw Pierke - Forum over democratie

We zijn beland bij 'the making of' van het manifest. Deze week spraken twee ondertekenaars over de interne keuken van de groep. Vermeersch is een binnengehaald paard van Troje zegt de ene; de groep zal nu worden uitgebreid, mensen die in eigen naam radicalere standpunten willen innemen zullen er uitstappen, zegt een andere. "We wilden de tekst snel publiceren," zegt de gastheer. Onrijp dus, zo blijkt nu. Een coherente groep ondertekenaars, als die nog kan bestaan, maakt best een nieuwe versie. Zolang heeft het geen zin nog inhoudelijk over dit te vroeg geboren manifest te debatteren.

Cultuurfilosoof en publicist Johan Sanctorum verwijt professor-emeritus Etienne Vermeersch dat hij het territorialiteitsbeginsel deed domineren in het 'progressief-Vlaams' manifest van de groep. Onder de titel 'Heeft de professor een verborgen agenda?' en de ondertitel 'Hoe een mooi project zich dreigt vast te rijden in het Narcisme van Vlaanderen's grootste intellectueel' op zijn website gaat Sanctorum op dinsdag 4 maart in op het ontstaan van het manifest:
"Met de intrede van Prof. Em. Etienne Vermeersch in de groep (om precies te zijn: op een vergadering dd. 4 januari van dit jaar) gebeurde er iets vreemds. De tekst, die al door iedereen goedgekeurd was, werd door hem van tafel geveegd, en vervangen door een tamelijk taai epistel, waarin het territorialiteitsbeginsel domineerde. Niemand wilde of durfde tegen het dictaat van de professor ingaan.... Geduldig heb ik dan geprobeerd om de twee teksten, die van Vermeersch en de eerder goedgekeurde, in elkaar te weven tot de tamelijk vage en inconsistente verklaring die het uiteindelijk geworden is. Maar door dat territorialiteitsprincipe in de tekst te droppen, kwamen we meteen van een moderne, toekomstgerichte visie uit in een nogal romantisch-middeleeuwse en uitermate defensieve setting, die eigenlijk neerkwam op een operatie 'red België', wellicht mits de overheveling van enig territorium als zoenoffer. De Vlaamse underdog was weer helemaal terug. Ook de kritische verwijzingen naar de monarchie moesten er uit van Vermeersch. Ambieert de professor alsnog een adelijke titel?.....

"... Toen kwamen de media-optredens. De professor werd, omwille van zijn naambekendheid, tot woordvoerder gepromoveerd, samen met twee anderen - die ik niet gehoord of gezien heb op radio of TV -. Vermeersch gaat naar de studio zoals een gladiator de piste betreedt: tot de tanden gewapend. Er is geen enkel spoor van empathie of van toenadering tot de gesprekspartner. Gesterkt door het label 'grootste intellectueel van Vlaanderen' (hoe ijdel moet een filosoof niet zijn, om die titel te accepteren zonder enig spoor van ironie) overroept en overdondert hij het gezelschap, kleineert de tegenstander en beschuldigt hem van onkennis, tot iedereen het vermoeid opgeeft. Dat bulldog-imago begon enorm te wegen op de communicatie.... Iedereen van de groep feliciteerde hem nadien, terwijl het eigenlijk een communicatiestrategische puinhoop was. Ondertussen beijverde de professor zich om uit te leggen dat de groep géén Vlaamse onafhankelijkheid nastreefde -waarmee hij flagrant inging tegen een tendens die leeft binnen de groep-, en misbruikte zijn status om de interne discussie te smoren. Onmiskenbaar heerst er tot op vandaag de schrik om prof. Vermeersch als boegbeeld en mediafiguur kwijt te spelen. Daardoor werd het schipperen, en kwam de groep zelf terecht in het sukkelstraatje van compromissen, dubbelzinnigheden, intriges en politieke spelletjes,- de 'Belgische ziekte' dus... Ik kan me niet vinden in het tirannieke bullebak-optreden van Etienne Vermeersch dat de communicatie van de groep domineert, noch in diens eenzijdige conservatieve, neo-Belgicistische lezing van het manifest.... Het Gravensteen heeft een paard van Troje binnengehaald. Ik wil er niet bij zijn, als het ding opengaat."  Zijn volledige tekst vindt u hier...

Exit Sanctorum
Donderdagavond 7 maart kwam er een persbericht van Sanctorum, waarin hij de bovenvermelde bezwaren nog eens kort samengevat, en verder: "Johan Sanctorum, lid van de 'Gravensteengroep', blijft achter het door deze groep gepubliceerde manifest staan, maar distantieert zich van de groep, vooral omwille van de eenzijdige neo-Belgicistische lezing die door woordvoerder Prof. Etienne Vermeersch wordt gegeven." Hij besluit met: "Johan Sanctorum ijvert verder voor een onafhankelijk Vlaanderen, buiten de Gravensteengroep." En toen waren ze nog met zeventien...

We wilden de tekst snel publiceren..
In De Standaard van diezelfde donderdag legt de gastheer van de groep Chris Michel uit hoe volgens hem het manifest tot stand kwam: ".. Ik vraag me af wat er sociaal is aan een Belgisch nationalisme dat georkestreerd wordt door de rechtse bourgeoisie? Weliswaar gesteund door sommige Belgicistische progressieven. Wat is er sociaal aan de Bruxo-Belgische conservatieve machtsspelletjes van het establishment met hun graven en baronnen? Wat is er sociaal aan de talrijke ijdele artiesten in Vlaanderen die graag ontvangen worden op het koninklijk paleis en, o zo graag, baron willen worden? Omdat ik mij die vragen stelde besloot ik in november vorig jaar een aantal mensen aan te spreken met verschillende ideologische achtergronden. Met een vriend uit de media contacteerde ik Ludo Abicht. Die stond achter het idee om een tekst op te stellen die zou aantonen dat Vlaams niet gelijk is aan het imago dat de 'politiek correcten' het willen opdringen. Daarop contacteerde ik onder meer Bart Staes, Piet van Eeckhaut, Etienne Vermeersch, Peter De Graeve, Paul Ghijsels, Dirk Denoyelle, Jan Verheyen, Yves Panneels… Zij brachten nog anderen aan. Een aantal mensen die we aanspraken (onder wie een aantal vrouwen) stond achter ons initiatief, maar durfde niet openlijk meedoen uit angst voor represailles in hun werkomgeving. We wilden de tekst snel publiceren en besloten daarom de beperkte kern van achttien te laten ondertekenen. Omdat er in onze groep mensen zijn met een verschillende visie op de staatshervorming kon iedereen aanpassingen doen aan het eerste tekstvoorstel. Het duurde drie korte vergaderingen en wat e-mailverkeer vooraleer de tekst door iedereen goed werd bevonden. Onze belangrijkste gemene deler was de boodschap te verspreiden dat Vlaams niet gelijk is aan onsolidair en extreemrechts." Iets verder in zijn artikel: "De kern van de Gravensteengroep is dynamisch en dat is ook goed zo. Onze groep van achttien kernleden zal nu worden uitgebreid met een aantal mensen, onder wie opnieuw een aantal vrouwen. Mensen die in eigen naam radicalere standpunten willen innemen, zullen er uitstappen."

En nu?
In het manifest staat ondermeer: "Als een consensus over deze basisbeginselen wordt afgewezen, is elke discussie over staatshervorming zinloos. Noodgedwongen moeten we dan de nodige stappen zetten om de regio's als onafhankelijke staten deel te laten uitmaken van de Europese Unie." Ik stelde eerder enkele vragen hierover in een eerste commentaar op het manifest: "Gaat het dan om 3 regio's? Laten ze Brussel vallen als Vlaams gebied? Krijgen de Franstaligen dan in Vlaanderen, zoals Abicht e.a. het eerder voorstelde, de rechten van een culturele minderheid? Moeten ze dan niet meer, zoals de laagopgeleide allochtone migranten, de inspanning doen om de taal van het nieuwe thuisland eigen maken? Op zijn minst zijn ze een beter en duidelijker antwoord op die vragen verschuldigd.. We moeten dus wachten op een eventueel 'Gravensteenmanifest II' om daar meer duidelijkheid over te krijgen."  Wat we  eerder hierover publiceerden vindt je hier...

De vraag is nu natuurlijk of er nog een Gravensteengroep bestaat die het eens is over enkele fundamentele maar duidelijke en concrete punten, en indien wel, welke richting hij zal uitgaan. Zolang heeft het volgens mij geen zin nog inhoudelijk over dit te vroeg geboren manifest te debatteren. Volgens Julien Borremans (zie hieronder) zwijgt de groep over welk Vlaanderen er zou moeten komen, "omdat hij wegens een gebrek aan eensgezindheid binnen de kortste keren als een zeepbel uit elkaar zou spatten". Buy-buy Gravensteengroep?.. Over de plaats van Brussel is er dus nog steeds geen ruime consensus bij alle voorstanders van meer autonomie of onafhankelijkheid voor Vlaanderen. Dat zou er toch eerst moeten komen, als het enige zin wil hebben om hierover als toekomstbeeld te spreken. Sommigen willen absoluut geen veel autonomer/onafhankelijk Vlaanderen zonder Brussel, anderen hebben Brussel al opgegeven. Over welke (deel)staat hebben we het dan eigenlijk???

Toemaat: stof tot nadenken voor een 2de manifest?
Julien Borremans, actief in Meervoud, IJzerbedevaartcomité en de debatclub 'Arm en Rijk', publiceerde een opiniestuk in De Standaard van vrijdag 7 maart '08, met zijn mening over het Gravensteenmanifest.
De 'Gravensteengroep' slaat in haar analyse nagels met koppen. De huidige Belgische status-quo is onaanvaardbaar. Haar betoog blinkt helaas ook uit in 'stram' denken: de uitgesproken negatie van de Belgische constructie vormt de boventoon, maar welk (onafhankelijk?) Vlaanderen zal morgen de woelige internationale wateren trotseren? Terecht doen de Gravensteen-vrienden er het zwijgen toe. Wegens gebrek aan eensgezindheid zou de groep binnen de kortste keren als een zeepbel uit elkaar spatten. Onderhuids leeft bij de groep het verlangen naar veel meer Vlaanderen, maar over de dosis verschillen de meningen, laat staan over de toekomst van Brussel. Als er geen duidelijk antwoord komt op de plaats van Brussel in het Vlaamse plaatje, blijft het worstelen met de geloofwaardigheid. Vermeersch was in het praatprogramma Phara duidelijk: 'Als Vlaanderen onafhankelijk wordt, dan is dat zonder Brussel.' Kortzichtig. Een Vlaamse staat zonder Brussel is sociaaleconomisch en internationaal politiek een bijzonder slechte zaak voor zowel Vlaanderen als Brussel. In dat geval dreigt Vlaanderen uiteen te vallen in een aantal folkloristische baronieën: het hertogdom Antwerpen met eromheen het oude graafschap Vlaanderen. Ook Brussel gaat bittere tijden tegemoet. Het prestige waarop de heerschappij van de Franstalige burgerlijke klasse in Brussel is gebaseerd, staat niettemin al lang in geen verhouding meer tot haar reële economische macht en steekt schril af tegen haar falen om voldoende welvaart te garanderen voor de Brusselaars. Brussel heeft Vlaanderen nodig om er sociaaleconomisch weer bovenop te komen.
Brussel vormt een integraal deel van de bredere structuur die Vlaanderen heet. Brussel, Antwerpen, Gent, Mechelen, Aalst en Leuven vormen zichtbaar één immense conurbatie. Brussel vormt in elk opzicht de economische hoofdstad, het kloppende hart van Vlaanderen. Brussel en Vlaanderen vormen één onscheidbare sociale en economische entiteit, en die wordt best als één geheel bestuurd. Als Brussel niet aan een Vlaamse staat wenst te participeren, dan is Vlaanderen beter af om in een ernstig heringerichte Belgische constructie te blijven. (NvdR: er staat in zijn tekst: 'Als Brussel aan een Vlaamse staat wenst te participeren..', maar er moet volgens de logica van het betoog staan: 'Als Brussel niet aan een Vlaamse staat wenst te participeren, dan is Vlaanderen beter af om in een ernstig heringerichte Belgische constructie te blijven'.) Brussel vormt immers 'ons' venster op de wereld. Brussel is de toetssteen voor een democratische en open Vlaamse gemeenschap. Brussel - met zijn veelheid aan talen, etnieën en culturen - vormt dan ook een gedroomde leerschool voor een democratische Vlaamse gemeenschap. De Vlaamse gemeenschap is geen burcht, maar een brug. Geen statische feitelijkheid, maar een levend en groeiend project, waartoe zeker Brussel behoort. Het beeld van de imposante burcht verzinnebeeldt wonderwel de defensieve uitstraling van het Gravensteen-manifest. Jammer.

Een uitgebreidere versie van zijn betoog publiceerde hij op de weblog van Knack. Voor liefhebbers, die staat hier...