Nieuw Pierke - Forum over democratie

De Nederlandse journalist en columnist Derk-Jan Eppink doet (op zijn weblog, 2.03.08, overgenomen door Tussendoor Nieuwsflits van de Vlaamse Volksbeweging op 11.04.08) een voorstel om 'het probleem Brussel' op te lossen met een 'Europees statuut'. Zijn voorstel komt er samengevat op neer dat het dagelijks bestuur van Brussel volledig in handen komt van de Brusselse regering en het Brussels parlement, de negentien gemeenten worden afgeschaft en de Europese Commissie één van haar 27 leden aanstelt als hoofdverantwoordelijke voor de supervisie over Brussel. De Brusselse regering legt haar wetgeving voor aan de Europees Commissaris, met de portefeuille Brussel. Hij of zij kan een maatregel schorsen als deze ingaat tegen fundamentele rechten, bijvoorbeeld van minderheden. (Hoe wordt dit verder afgehandeld? Wie krijgt het laatste woord?) In het Europees Parlement komt een subcommissie die het werk van de bevoegde Commissaris controleert en zonodig hoorzittingen organiseert. De Commissie trekt meer middelen uit voor de reconversie van Brussel.
(De volledige tekst van zijn voorstel staat hier... ) 

Anti-democratisch
Volgens onderzoek in Brussel geven 43,7% van de ondervraagden de voorkeur aan een ‘speciaal statuut als Europese hoofdstad’ (aangehaald door Prof. Van Parijs, Le Soir, 28.03.08). Hierbij is niet duidelijk wat de ondervraagden daaronder juist verstaan, behalve dat ze wel ‘heel iets anders’ willen dan vandaag, maar zeer vermoedelijk niet wat Eppink voorstelt. Wat is er democratisch aan om bevoegdheden te geven aan een of andere Europese commissaris om beslissingen van de Brusselse overheid te schorsen? Het voorstel vermindert de democratische controle van de inwoners op hun bestuurders. Het moet vanuit dat oogpunt verworpen worden. Men kan toch geen macht geven aan een ambtenaar om wetten van een legitiem en democratisch verkozen orgaan te schorsen? Een gestroomlijnd Brussel heeft geen niet democratisch verkozen Europese voogd nodig om haar te controleren. Hiervoor zijn de bestaande organen voldoende (b.v. het Rekenhof, de Raad van State, het Grondwettelijk Hof, Het Europees Hof van Justitie). Er is ook geen Europese voogd nodig voor een of andere bijdrage van ‘Europa’ aan de functie van Brussel als zetel van instellingen van de Europese Unie. Europa kan met zijn Regionale en Sociale Fondsen mee bijdragen aan de ontwikkeling van Brussel, zonder zich te mengen in het dagelijks bestuur. Dat doet ze ook nergens anders. 

De ‘Werkgroep In de Warande’ suggereert een statuut geïnspireerd op Washington DC. Washington D.C. (159 km2, met 572.000 inwoners) is een van de weinige hoofdsteden die speciaal als hoofdstad ontworpen zijn. De stad ligt niet in een van de vijftig staten, omdat men niet wilde dat een staat invloed op de hoofdstad kon uitoefenen. Het Amerikaanse Congres houdt toezicht op het federale district Washington DC, en de stad is ondervertegenwoordigd in het Congres. Het heeft geen senator en zijn lid in het Huis van Afgevaardigden heeft geen stemrecht. Wellicht redelijk voor een qua oppervlakte ongeveer even grote stad als Brussel als administratieve hoofdstad van een grote federale staat, maar niet voor een hoofdstad van een klein landje. Zouden de 1 miljoen Brusselaars dan niet meer mogen stemmen voor de Kamer? Niet direct een voorstel dat zorg draagt voor de democratie.

Het huidig kluwen
Waar Eppink natuurlijk een punt heeft, is dat het Brussels kluwen aan instellingen een grote schoonmaak nodig heeft. Veel meer zelfs dan alleen maar zijn voorstel om de 19 gemeenten te fusioneren en het bestuurlijk arrondissement op te doeken. Vandaag bestaat België uit drie Gewesten en drie (taal)Gemeenschappen. Bovendien zijn er in Brussel nog de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC), de Franse gemeenschapscommissie (COCOF) en de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC), met ook telkens een Raad en een College. Waar er eerder drie beslissingsniveau’s waren: België, provincies, gemeenten, zijn er nu minstens vijf: de Gewesten/Gemeenschappen en de Europese Unie kwamen er bij. Brussel heeft zelfs met acht verschillende beslissingscentra te maken (Europa, België, Brussel, 3 gemeenschapscommissies, arrondissement, gemeente). Er is een Brusselse regering met 5 ministers en drie staatssecretarissen. In het Brussels parlement zetelen 89 leden. Er bestaat ook nog het bestuurlijk arrondissement Brussel-Hoofdstad (verkeerdelijk 'provincie' genoemd door Eppink), het enige arrondissement met een gouverneur en een vice-goeverneur. En dan nog eens 19 gemeenten in Brussel met alles erop en eraan, en zeventien (!!) regionale en pararegionale instellingen. Dat alles voor een stad met slechts dubbel zoveel inwoners als Antwerpen. Een drastische vereenvoudiging dringt zich hier dus op om de kosten van de administratie fors naar beneden te halen en voor een efficiënter bestuur dat beter beantwoordt aan de noden van de huidige inwoners van Brussel

Brusselse inwoners ongelijk behandeld
Door de overdracht van bevoegdheden van het federale niveau naar de Franse en Vlaamse Gemeenschap in de Belgische context ontstaat er in Brussel steeds meer een verschil in behandeling tussen de bewoners van Brussel, die moeten kiezen tussen ‘Vlaming’ of ‘Franstalige’, terwijl die keuze volledig haaks staat op de samenstelling van de bevolking, die niet meer beantwoordt aan deze scheidingslijnen (ook de van oorsprong ‘Franstalige Belg’ is er een minderheid geworden). Hoe meer bevoegdheden overgedragen worden aan de huidige Gemeenschappen, hoe meer die discriminatie tussen de bewoners in Brussel zal toenemen. Die onaangepaste breuklijn loopt door alle culturele instellingen, scholen, gemeenschapscentra, kinderopvang en welzijnsinstellingen. Door de ontwikkeling tot cosmopolitische smeltkroes heeft het kleine Brussels Hoofdstedelijk Gewest vandaag als een gewest, met alleen de 'grondgebiedgerelateerde' bevoegdheden, eigenlijk de volledig verkeerde bevoegdheden: waar stedenbouw, transport e.d. in een grotere ruimte moeten bekeken worden, mist Brussel juist de bevoegdheden om zijn burgers te bedienen met ‘persoonsgebonden’ diensten, een aagepast twee- of meertalig onderwijs als een voorbeeld. Die groeiende discriminatie moet opgeheven worden door een rationalisatie van het bestuur, dat over gemeenschapsbevoegdheden moet beschikken.

Reorganisatie en rationalisatie
De huidige 19 gemeenten fusioneren tot één stad Brussel, met één bestuur en eventueel districtsraden zoals in Antwerpen, en opname van de 17 regionale en pararegionale instellingen in de diensten van de stad. Ook het bestuurlijk arrondissement Brussel-Hoofdstad wordt geïntegreerd in het bestuur van Brussel. Brussel moet het met minder dan de huidige 89 volksvertegenwoordigers kunnen stellen (1 op 11.200 inwoners!), die dan (een zestigtal) gemeenteraadsleden worden, en zonder ministers. VGC, COCOF en GGC worden afgeschaft, en hun taken overgenomen door het bestuur van Brussel. Brussel beschikt zo over alle bevoegdheden om zijn eigen culturele en persoonsgebonden aangelegenheden te regelen binnen het tweetalig (of eventueel drietalig, met Engels) bestuur van de stad. Londen en Parijs hebben geen 5 ministers en 3 staatssecretarissen zoals het Brussels Gewest, zelfs geen een, en deze wereldsteden, tevens hoofdsteden, worden geleid door een ‘simpele’ burgemeester. Het heet dan ook niet meer Brussels Gewest, maar Stad Brussel, of kortweg Brussel. Zoals Londen, Parijs, Berlijn. Deze miljoenensteden hebben ook genoeg aan hun naam. Er moeten natuurlijk voldoende garanties zijn dat de Vlamingen door hun stadsbestuur niet gediscrimineerd worden. De subnationaliteit verdwijnt, en hiermee ook de gegarandeerde mandaten van de Vlamingen in het Brussels bestuur. De Vlamingen moeten zich zoals vandaag kunnen ontplooien in hun stad, maar dat is een zaak die in wetgeving moet verankerd worden, niet in een kluwen van instellingen, blokkeringsmechanismen en in veel meer politieke mandaten dan waar ze volgens hun aantal recht op hebben. Er zijn in Brussel zeker voldoende denkgroepen die daar zinnige voorstellen kunnen over doen, zoals Aula Magna, bruXsel forum, Manifesto en Brussels Studies. België bestaat dan uit een Waals (annex Duitse Gemeenschap) en Vlaams gewest, en zijn hoofdSTAD Brussel. Er hoeft geen debat meer voor of tegen een ‘Wallonie-Bruxelles’: de Gemeenschappen worden geïntegreerd in de twee gewesten en de stad Brussel krijgt een eigen, aangepast statuut.

Er kan nog meer
Brussel ruilt met Vlaanderen een deel van zijn Gewestbevoegdheden, voor alle Gemeenschapsbevoegdheden. Dan hoeft Brussel zich niet meer bezig te houden met het opstellen van een hoop decreten. Brussel is dan ook de moeilijk uitvoerbare taak kwijt de meeste Europese regels in regionale wetgeving te moeten omzetten, gezien de meeste dan voor haar door het Vlaams Gewest omgezet worden. Brussel is in de eerste plaats een stad, en geen land, zelfs geen gewest. Het maakt geografisch en economisch integraal deel uit van een groter gebied. Niemand trekt dat nog in twijfel. Daarom kan Vlaanderen beter een deel van de gebiedsgebonden materies overnemen. Door een dergelijke overdracht wordt Brussel ontlast van opdrachten die voor haar een maatje te groot zijn. Er bestaat een vergelijkbare situatie van de Duitstalige Gemeenschap tegenover het Waals Gewest, waar een deel van de gewestbevoegdheden bij het Waals gewest gebleven zijn, maar een deel ook overgedragen werden aan de Duitse Gemeenschap. Net als eender welke stad of gemeente in België, behoudt de stad Brussel alle lokale bevoegdheden en kan ze regels opstellen voor lokale aangelegenheden, een politiereglement, ruimtelijke plannen maken, stedenbouwkundige en andere vergunningen afleveren, enz. Ze kan dan op dat vlak even veel als Antwerpen bijvoorbeeld, ook haar haven beheren.

Door de overdracht van (nader te bepalen) gewestelijke bevoegdheden van Brussel aan het Vlaams Gewest is er geen nood meer aan alweer nieuwe, bijkomende overlegstructuren, naar het voorbeeld van een Eurometropool (Rijsel-Kortrijk-Doornik, ook al eens ‘stadsgewest’ genoemd), zoals Verhofstadt begin dat jaar voorstelde, gezien de bevoegdheden duidelijk zijn binnen het Vlaams Gewest en Brussel. Inzake ruimtelijke ordening, gemeenschappelijk vervoer, wegenaanleg, enz.. kan een gecoördineerde politiek ontwikkeld worden door de bevoegde overheid, voor Brussel en het omliggende Vlaanderen, zonder bijkomende structuren. De MIVB en De Lijn kunnen samensmelten en voor een geïntegreerd aanbod zorgen, wat alleen maar goed kan zijn voor iedereen in en rond Brussel.

Laat de Brusselaars beslissen
Het is duidelijk dat een dergelijk voorstel niet alleen op enorm protest zal onthaald worden door partijen als het FDF, maar door de hele Brusselse politieke klasse, wanneer het op de afschaffing van ministerkabinetten en lokale machtsbastions gaat. De Brusselaars hebben wel recht op een beter bestuur dan het kluwen en het 'Mexicaanse leger' van vandaag: aan hen om hiervoor op te komen.

De Brusselaars zouden zich in een referendum moeten kunnen uitspreken over:
1) een fusie van alle bestuursniveau's die zich met Brussel bezig houden
2) een ruil van een deel van Gewestmateries met alle Gemeenschapsmateries, met Vlaanderen. Het zou mij verbazen wanneer er geen massale meerderheid het hier geformuleerd voorstel goedkeurt. In het Brussels Gewest heeft 56% van de bevolking buitenlandse roots en geen Belgo-Belgische referenties. Meer dan een kwart heeft geen Belgische nationaliteit. Veel kans dat ze voor een efficiënte oplossing kiezen, omdat ze aan die dure postjesverdeling geen boodschap hebben, en waarbij ze voor de valse keuze gesteld worden te kiezen voor 'Vlaming' of 'Franstalige', of voor een FDF-scenario van ophitsing en eisen tot koloniale uitbreiding van 'la Francophonie'?
Men kan ook nog de volgende alternatieven voorstellen:
- een gelijkaardige ruiloplossing waarbij Brussel gedeeltelijk behoort tot het Waals Gewest, of
- Brussel als volledig derde gewest met alle gewest- en gemeenschapsbevoegdheden, of
- een status-quo.