Nieuw Pierke - Forum over democratie

Op zoek naar vreedzaam samenleven
Mag 'de hoofddoek' op school, in openbare functies en elders? De vraag is symbolisch én relevant voor vele aanverwante vragen. Een driejarig onderzoek naar de argumenten in dit debat suggereert echter dat dit nog slechter scoort dan de nationale voetbal. Talrijke opinies schitteren door feitelijke fouten, censuur op cruciale elementen - of is het onwetendheid? - redeneerfouten en doorzichtige manipulatie. Finale besluiten hebben we niet, wel enkele vaststellingen en suggesties.

Het debat blijkt echter hard gepolariseerd. We horen tientallen relevante argumenten, sommige pro vrije sluierdracht, andere contra. Maar quasi alle debatters beperken zich tot slechts één genre argumenten: of pro, of contra. Genuanceerde visies blijken dun gezaaid. Vele zelfverklaarde democraten en aanhangers van diversiteit lijken even onverdraagzaam tegenover opinies en feiten die hun heilige besluiten in vraag kunnen trekken, als de meest extremistische partij in dit land.

Het valt ook op dat vele gelovige moslims het moeilijk hebben met de seculiere, democratische rechtsstaat. Prof. Dassetto stelde dat enkele jaren terug al vast en dat is nog steeds zo. Dat geldt ook voor de militante verdedigers van vrije sluierdracht. Hun argumenten maken een zodanig selectieve lezing van het recht, dat de wet erdoor miskend wordt.

Al even zorgwekkend: menig moslim -vooral in de traditionalistische én in de militante stromingen- blijkt zich niet te herkennen in de universele mensenrechten, ons uitgangspunt.. We hopen niettemin dat zij beseffen dat vreedzaam samenleven niet mogelijk is zonder de basisregels van de democratie en de Europese samenleving te begrijpen, of minstens om dat te proberen. Voor alle duidelijkheid: de vragen rond de hoofddoek zijn minder belangrijk dan het vreedzame samenleven van burgers van diverse achtergronden, de integratie van àlle migranten en uitdagingen zoals gedwongen levenskeuzen.

Ons onderzoek is een poging om de vragen van moslims te begrijpen. Ongetwijfeld werden daarbij fouten en vergissingen gemaakt. Maar we hopen daar op een rustige en respectvolle wijze manier over te kunnen praten. Want de uitdaging, vreedzaam samenleven over de grenzen van religies en levensbeschouwingen heen, is ons te dierbaar.

Het onderzoek leverde enkele cruciale vaststellingen op. De hoofddoek is overduidelijk een uitermate complex symbool met culturele, religieuze én politieke betekenissen. Die verschillen daarenboven sterk tussen personen. Het is zeker geen onbenullig lapje stof! Wie dat beweert verbergt iets.

Er zijn sterke argumenten pro vrije sluierdracht, waar onder de vrije keuze, de vrijheid van religie en het gelijkheidsbeginsel, en net zo goed sterke argumenten contra, waar onder ook het gelijkheidsbeginsel, het miskennen van de keuze van sommigen, geweld en druk, en de houding van sommige eerder conservatieve moslims tegenover vrouwen zonder hoofddoek. De keuze van één groep moslima’s staat daarbij tegenover de keuze, de persoonlijke veiligheid en de ontplooiïngskansen van een andere groep. Daarenboven ligt het dikwijls niet zo éénduidig: druk, dwang en 'vrije' keuze gaan soms in zekere mate samen.

De hoofddoek is voor de meest conservatieve moslims ook een middel – naast sociale en psychische druk en geweld - om hun wil aan moslima's op te leggen én om dat aan iedereen te laten weten. Het onderliggende misogyne gedachtegoed uit zich ook in beledigend, bedreigend en gewelddadig gedrag tegen vrouwen zonder hoofddoek. Dat gedachtegoed staat ook haaks op de seculiere organisatie van de arbeidsmarkt, de openbare diensten en de gezondheidszorgen. Het Hof voor de Rechten van de Mens sprak niet voor niets van onverzoenbaarheid van de sharia met de democratie!

De hoofddoek is dus én vrije keuze, én een probleem van openbare orde. De overheid heeft daarbij een dwingende plicht tot bescherming. De hoofddoek is immers absoluut géén religieus symbool zoals andere symbolen! Niemand wordt hier beledigd, onder druk gezet of vermoord voor een handje van Fatima, een koran, een kruisbeeld of een davidster.

Een hoofddoekverbod daarom uitoepen tot een 'verzaking aan hun pedagogische plicht (voor scholen) is een misselijk makende versimpeling van de objectieve realiteit. Bestrijding van pesten, druk en dwang staat overigens in onze Europese rechtsstaat nog danig in de kinderschoenen. Dat als alternarief naar voren schuiven is ongeloofwaardig, én onverantwoordelijk.

De hoofddoek werd ondertussen de strijdvlag van alle radicaliserende strekkingen. Die structureren zich op Europees niveau, ideologisch en organisatorisch. Ze verpreiden geraffineerde boodschappen voor de goedgelovigen, maar wat ze nastreven is een officieel erkende apartheid met 'andere', lees 'minder' rechten voor de moslima's, andersgelovigen, ...!

Niet verrassend: extreem-rechts weigert alle argumenten pro hoofddoek te erkennen. Maar, ook hun opponenten stellen zich al even dogmatisch op. Zelfs wanneer ze erkennen dat er problemen samenhangen met de hoofddoek, dan nog minimaliseren ze deze en aanvaarden ze geen enkele ernstige maatregel.

Dat die problemen in zekere mate verantwoord worden vanuit de (courante en wereldwijze zelfs dominante interpretaties van) de kern van de islamitische doctrine, koran en sharia, en de tegenstelling van deze tot de democratie, veroorzaakte ondertussen een existentiële crisis bij vele moslims.

Is daarmee alles gezegd? Neen, dit debat is onaf. De kernvragen kunnen nog niet beantwoord worden. We moeten daarom dringend weg uit de oppervlakkigheden. De problemen zijn namelijk niet min, en zowel deze, als de rechten van al wie een hoofddoek uit vrije wil draagt, zijn relevant.

Gezien de problemen niet opgelost raken met een minder beperkend beleid en ze juist verder verergeren, worden selectieve verboden misschien noodzakelijk. Voorzorgprincipe en de plicht tot bescherming van zwakkeren pleiten daarvoor. Elke eventuele vrijheidsbeperking eist daarbij een parallelle ruimere bestrijding van de maatschappelijke achterstelling waarmee moslims (en andere nieuwe Vlamingen) kampen. Dit beleid moet bij voorkeur in overleg tot stand komen. Maar wanneer de voorstanders van vrije sluierdracht hardnekkig niet thuis blijven geven, dan verliezen zij wel hun kans op inspraak.

Het volledige rapport staat hier ...