Nieuw Pierke - Forum over democratie

Natuurlijk mogen de kranten bladzijden vullen met 'de dubbele moord in Halen', er vele hoofdbladzijden aan wijden, het TV-journaal mag zelfs beginnen daar ergens op café, of een helicopter huren om boven een woning te filmen waar een huiszoeking aan de gang is. Zelfs Phara mag zich enkele dagen door 'Halen' laten inpakken en het daarover hebben met een advocaat, een journalist en een 'ervaringsdeskundige'. Maar kom mij niet vertellen dat 'de lezer (of de Phara-kijker) dat wil'. Ik al zeker niet.

En zelfs als 'de lezer' dat wil, zien de media zich als niet meer dan een frietkot, dat dagelijks voornamelijk een portie vet serveert. Wellicht zijn er mensen die dat dagelijks lusten, maar dan moeten ze niet verwonderd zijn te eindigen met obesidas of hepatitis. Een frietkot kan men echter links laten liggen, maar een krant neemt men voor al het nieuws, en daar moet men willens nillens de waan van deze overdreven berichtgeving bijnemen. De media waarvoor Peter Vandermeersch 'de verantwoordelijkheid draagt' hebben helemaal niet, zoals hij beweert "de voorbije dagen op een uitstekende, evenwichtige en voorzichtige manier bericht, geanalyseerd en becommentarieerd". (DS 11 jan '10). De media hebben eerst een 'fait divers' opgeblazen tot een grote ramp, om er dan hele bladzijden mee te vullen. Een fait divers dat eigenlijk niet meer plaats zou hoeven te krijgen dan een kettingbotsing, meestal met meer doden, of een familiemoord. Pas nadat men het heeft opgeblazen tot een werelddrama kan men beweren dat men die ramp evenwichtig, enz.. heeft verslaan. De omvang wordt niet meer in vraag gesteld, maar de kranten vliegen elkaar in de haren over welke informatie al of niet naar buiten mag worden gebracht over de verdachte. De 'misdaadjournalist' (de beroepstitel alleen al..) van Het Laatste Nieuws verwijt hierbij De Morgen dat ze hypocriet zijn, want deze vermelden dan al geen naam, maar geven een zo gedetailleerde omschrijving van de verdachte, dat het op hetzelfde neerkomt.

Het probleem zou zich veel minder stellen, moesten de media deze moord behandelen in zijn juiste proporties, en er - hoogstens - een halve bladzijde aan besteden. Flip Voets, ombudsman voor de Raad voor de Journalistiek' meent dat alles in de regel prima verloopt, en "alleen in crisissituaties zoals we er vorige week een hebben meegemaakt, de gemoederen wel oplopen, en er wel eens grenzen worden afgetast." Mooi gezegd: 'crisissituatie' en 'grenzen afgetast'. Wie heeft de zaak tot een 'crisissituatie' opgeblazen? Er zijn geen grenzen 'afgetast', maar er worden grenzen overschreden, zoals hij zelf aangeeft in zijn opiniestuk (DS 12 jan '10): "Bij de berichtgeving over rechtszaken bevinden journalisten zich steeds opnieuw in een spanningsveld. Enerzijds heeft het publiek recht op betrouwbare informatie, anderzijds heeft een verdachte ook recht op privacy en geniet hij het vermoeden van onschuld. Soms weegt de balans door in de ene richting, soms in de andere." Bestaat er één reden om de balans te laten doorwegen in de richting dat het recht op privacy en het vermoeden van onschuld mag geschonden worden? Het antwoord is simpel: neen. Dat staat geen betrouwbare informatie in de weg. Het is natuurlijk de vraag wat men onder 'betrouwbare informatie' verstaat. Een groepje in de kroeg, vroegere medestudenten.. ?

Het is alsof de lezers/kijkers als konijnen voor een lichtbak worden gezet, en hun kop gevuld wordt met 'Halen'. Daardoor is er in de media en in ons hoofd minder plaats voor ander nieuws, voor debat over belangrijke onderwerpen als de staatsschuld, het aanpakken van de werkloosheid, de betaalbaarheid van onze pensioenen, de mogelijke corruptie rond de mexicaanse griep, en zoveel meer belangrijke onderwerpen. Natuurlijk bestaan 'de media' niet, zoals Vandermeersch stelt in zijn editoriaal van maandag. Maar wel hebben alle Vlaamse kranten, radio- en TV-zenders, die media dus, unisono de moord in Halen opgeblazen tot een wereldramp. "De kwaliteit van de democratie wordt mee bepaald door de kwaliteit van de pers," nog Vandermeersch. Dan is het natuurlijk erg gesteld met onze democratie, als een fait divers opgeklopt wordt tot dagenlang het belangrijkse nieuwsitem in al die Vlaamse media. Er is geen overheidsinmenging nodig om daar paal en perk aan te stellen. Alleen zouden die Vlaamse media duidelijk moeten durven afficheren dat ze een frietkot zijn en willen zijn, en geen klasserestaurant. Het begon zo ongeveer met de dioxinecrisis tien jaar geleden, die 'de media' opklopten tot een drama voor de volksgezondheid, maar waar zelfs geen kat ziek van werd. Sindsdien is het er niet beter op geworden. Een 'breed debat over de media' lijkt hierbij alleen een afleidingsmanoeuvre om onveranderd verder te kunnen doen. We dronken een glas, ..., en alles bleef zoals het was. Alleen spijtig dat we nog slechts de keuze hebben tussen het ene of het andere frietkot.

Toemaat: Mark Grammens versus Vandermeersch

Op een vierdelig essay van Geert Buelens over de hedendaagse media in De Standaard, reageert Peter Vandermeersch op 2 januari in een editoriaal. Een uittreksel:
"Oké, we moeten in Vlaanderen een stevig debat hebben over wat de VRT al dan niet moet zijn. Maar laten we dat debat beginnen met de vaststelling dat nieuws en duiding op onze publieke radio en tv tot de beste van Europa behoren.
Oké, de kranten moeten een nooit aflatende strijd tegen fouten voeren. Maar dat ‘buitenlandse kwaliteitskranten opvallen door hun geringe omvang' en dat ‘minder dan ook beter' zou zijn klopt helemaal niet. Oké, als gewezen correspondent in Parijs en New York ben ik de eerste om te pleiten voor meer buitenlandnieuws. Maar ‘vaste percentages' opleggen lijkt me even zinvol als de VRT verplichten meer Vlaamse muziek uit te zenden.
Oké, we moeten en we willen de lezer meer betrekken bij de opinievorming. Maar de stroom van ronduit dwaze, kwetsende en racistische praat – ook op onze site – verplicht ons om net veel minder reactie toe te laten. ...

Mark Grammens:
"Een cordon tegen de lezers dus, want we staan, aldus Vandermeersch, "in dienst van de demokratie", het hedendaagse excuus voor manipulatie. Het stuk van Vandermeersch is van zo'n uitdagende zelfgenoegzaamheid (suffisance) en zelfverheerlijking dat men er versteld van staat, en dat de schrijver eigenlijk zelf al het begin van antwoord levert op zijn loze beweringen: inderdaad, twintig en meer jaar geleden zou een dergelijk artikel niet in een Vlaamse krant zijn opgenomen, en als een hoofdredakteur dit toch gedaan had, dan was hij buitengekegeld. Van hoofdredakteuren werd verwacht dat ze om te beginnen de deugd van bescheidenheid zouden beoefenen, een beetje valse bescheidenheid misschien, maar valse bescheidenheid is nog altijd beter dan de stoeferij van Vandermeersch. En ook werd toendertijd van hoofdredakteuren verwacht dat ze een zeker beschavingspeil zouden bezitten. Geen toenmalig hoofdredakteur zou het in zijn hoofd gehaald hebben om, zoals Vandermeersch recentelijk deed, in antwoord op de vraag van Humo (29.12.09) wat hij het belangrijkste feit van het voorbije jaar vond, te antwoorden (ik citeer letterlijk, met excuus): "Dat meer dan ooit het besef is doorgedrongen dat we onze aardkloot aan het verkloten zijn".

Grammens wil ook pièces à l'appui bewijzen dat onze kranten vijftig jaar geleden beter waren dan vandaag. Kranten brachten meestal dagelijks een eigen kommentaar buitenland, zelfs deze die nooit het predikaat van 'kwaliteitskrant' genoten.

Hij citeert ook nog Marc Platel, die er zich in het tijdschrift Het Verbond, september 2009, over verwonderde dat de 'eensgezinde Vlaamse pers' niets gemerkt heeft van (of althans niets aan haar lezers mededeelde over) de koerswijziging die zich voorgedaan heeft in CD&V na de verkiezingen van 2007. Platel schrijft dat "dit alleen maar kan verbazen in een land waar de pers zelf zegt zó kritisch onafhankelijk te zijn," maar intussen... het voornaamste politieke feit van de huidige periode vrijwel doodzwijgt.

Besluit van Grammens: "Dat zou niet gekund hebben in een tijd toen ... kranten partijpolitieke bevelen opvolgden, nee, want dan zouden de uitgevers van tegenover CD&V vijandig-gezinde kranten er wel voor gezorgd hebben dat er de nodige onthullingen plaatsvonden. Vandaag kan niemand op tegen de omerta van de verenigde politieke journalisten. De politieke machtsvorming in de media (pers plus VRT) is nooit groter geweest dan thans, tot immens nadeel voor de lezer/kijker." (Journaal nr. 567, 14 jan '10 in een artikel met de titel 'Jazeker, de media waren vroeger beter'.)